جزئیات خبر

محله تاریخی راه ری و هویتی که محو می ‌شود

«چشم دل باز کن که جان بینی»
محله تاریخی راه ری و هویتی که محو می‌شود
 
الهام حاجی ملکی؛کارشناس ارشد مرمت و دبیر انجمن دوستداران یادمان ها
 
 
  
کافیست یکبار محدوده تاریخی قزوین را با پای پیاده از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب طی کنیم آنچه قابل دیدن است، تنها ساختن هاست و آنچه پیدا نیست، از میان رفتن هاست...
جایگاه و اهمیت شهر قزوین بر اهل و غیر اهل آن پوشیده نیست. شهری تاریخی با دارابودن تعداد قابل توجهی آثار تاریخی و طبیعی که تعداد آثار باززنده سازی شده و به بهره‌برداری رسیده آن بسیار اندک است. دلیل آن علاوه بر مشکلات متعدد این حوزه، وضعیت مدیریت شهری قزوین است که در طول هشت سال فعالیت نگارنده به عنوان کارشناس مرمت و فعال میراث فرهنگی حاکی از این است، که ضعف ادبیات مشترک در میان مدیریت شهری مساله اصلی بر وضعیت آشفتگی شهر است. زمانی که پتانسیل ها و ظرفیت های شهر نادیده گرفته شده و ساختمان‌هایی بی‌هویت در شهر شکل می‎گیرند که آینده آن ها نیز نامعلوم است. نمونه این موضوع در نگهداری از گرمابه تاریخی راه ری و احداث فرهنگسرای جدید در همان حوالی قابل تعمیم است. 
پرده اول: در اواخر دهه 80 خورشیدی شهرداری قزوین تصمیم می‌گیرد در بخشی از بافت مسکونی_تاریخی محله "راه‌ری" از جنوبی‌ترین محلات قدیم شهردر عین حال اصیل‌ترین آن را که تخریب کرده،(تصویر شماره ,31) یک مرکز فرهنگی احداث کند! در همان زمان نگارنده تصمیم می‌گیرد طرحی به عنوان ایجاد مرکز محله جدید "راه ری" در همان فضای تخریب شده ارائه ‌کند. زیرا که مرکز محله اصلی در جریان احداث خیابان در دوره پهلوی تخریب شده، اما زنده بودن فضای جمعی(تصویر شماره 2) در این گذر که یکی از اصلی ترین محورهای شهری در دوران قبل است لزوم ایجاد یک مرکز محله جدید را ایجاب می‌کرد.  
ایده طرح در همان زمان طرح تایید و خوشبختانه پروژه اجرای فرهنگسرا متوقف گردید. اما از آن جایی که هیچگونه ضمانت اجرایی برای طرح ها و مصوبات در کشور وجود ندارد، مجددا ایجاد فرهنگسرای محله در این محدوده آغاز گردید  !! 
 
      
 
          
تصویر شماره 2-فضای مقابل مسجد سنجیده سال 1389-فضایی که تنها نیاز به ساماندهی داشت
 
            
تصویر شماره 3-سال 1390-فضای مسکونی تخریب شده (پاکسازی شده)
               
پرده دوم: تنها چند متر آن طرف تر گرمابه‌ای با قدمت دوره قاجار رو به نابودی است. گرمابه راه ری یک از زیباترین گرمابه‌های متعلق به دوره قاجار که
چند سالی است بعد از تعطیلی کاربری آن، متروک و در حال تخریب است.(تصویر شماره 4-5-6) این بنای زیبا هم مانند بسیاری از بناهای دیگر به دلیل بی توجهی و عدم رسیدگی از سوی متولیان نگهداری، به مرور دچار آسیب‌های بسیار شده به گونه ای که در شب آغاز سال نو 1395 در تدارک مراسم چهارشنبه سوری درب حمام توسط غیراهالی کنده و به آتش کشیده می‌شود! در آخرین اقدام شهرداری نیز در یک ماه اخیر بخشی از دیوار این گرمابه در راستای تخریب واحدهای مسکونی مجاور آن برای ایجاد گذری بزرگ تر، تخریب و سپس رها شده است.  
 
               
 
تصویر شماره 5-به آتش کشیدن درب گرمابه سال 1395
                      
تصویر شماره 6-چاله حوض گرمابه  
 
پرده سوم:  نیمه اول سال 1396 خبر افتتاح فرهنگسرای راه ری منتشر می‌گردد. فرهنگسرایی که برای احداثش بافتی مسکونی و اصیل تخریب شده است!
محلات قدیم و تاریخی شهر نیز همچون دیگر بخش‌های شهر نیاز به توسعه و زمینه سازی و ایجاد فضاهای فرهنگی و آموزشی و ... دارند که باید تامین گردد.  
اما جای تامل است که متولیان چنین پروژه هایی و در کل مدیریت شهری با چه رویکردی دست به چنین اقداماتی می‌زنند؟
اگر می‌بایست فضایی فرهنگی در محله‌ای با قدمت دوره سلجوقی احداث گردد، چرا پیش از آغاز طرح، مطالعاتی مبنی بر قدمت منطقه و یا وجود عناصر و پتانسیل‌های تاریخی آن انجام نمی‌گیرد؟
بر فرض که مطالعاتی هم انجام شده باشد، پس چرا گرمابه راه ری با معماری واجد ارزش که اینگونه در حال نابودی است و اهالی گذر راه ری معتقدند آن جا اگر کاربری مناسب پیدا کند، امنیت فرزندان و جوانانشان هم تامین می‌گردد و دیگر محلی برای معتادان نیست، را نادیده می‌گیرند؟ تهیه یک پرسش نامه ساده از اهالی محله هم مدیریت پروژه را به سمت باززنده سازی گرمابه هدایت می‌کرد.
در انتها اگر نمی‌خواهید گرمابه را احیا کنید و توان حفاظت از آخرین معماری‌های ارزشمند این محله با اصالت قزوین را ندارید، چرا فرهنگسرای محله را درست در جایی طراحی می‌کنید که خود آنقدر زنده و پویاست که می‌توانست با یک طرح و تبدیل آن به مرکز محله، کاربری‌ها و مشاغل محلی را ساماندهی کرد؟ زیرا که همچنان این نیاز در محل دیده می‌شود.(تصویر شماره 7) و آنچه طراحی معمارانه می‌شود آنقدر ضعیف است که تنها شبه فرم‌هایی از معماری ایرانی را به امانت گرفته است. 
بافت تاریخی تخریب شود که فرهنگسرا ساخته شود، گذرهای تاریخی فدای شهرسازی بی تدبیری شوند؟ گرمابه راه‌ری محل معتادان شود و معماری اصیل ایرانی رها می‌شود و در نهایت آنچه ساخته می‌شود هیچ ردی از معماری و شهرسازی ایرانی نیست...
 
 
 
تصویر شماره 7-فرهنگسرای راه ری و کاربری هایی که تنها نیاز به ساماندهی داشت1396