خانه اسدی

خانه اسدی

خانه‌ی اسدی

خانه‌ی اسدي يکي از خانه‌هاي زيباي دوره قاجار مي‌باشد که داراي يک سردر با کتيبه‌اي از کاشي و يک هشتي با کاربندي‌ است. پس از عبور از هشتي به دالاني مي‌رسيم که خط عبور ما به حياط است. در ضلع شمالي حياط تالار اصلي خانه قرار دارد. مالک و بانی اصلي خانه حاج علی‌اصغر اسدی بوده که چندین سال پیش خانه را فروخته است. هم‌اکنون نيمي از بنا تحت تملک آقاي نجفي و نيمي ديگر تحت مالکيت سازمان ميراث فرهنگي قزوين مي‌باشد. مساحت کل بنا376/65و مساحت زير بناي آن 232/90متر مربع است.

این بنا دارای سردری‌ با تزئیناتی شامل چهار عدد ستون‌نما است و با سرستون‌هایی با آجر کار شده است. شش تاق‌نما که در مرکز سه تای آن‌ها گچبری انجام شده است. پس از ورودی توسط یک پله به هشتی با تزئینات کاربندی وارد می‌شویم. بعد از ورود از بیرون به درون ، اولین فضایی که در پیش رو داریم هشتی است. این فضا در واقع گشایشی است برای ورود و مکث و نیز از نظر عملکردی فضای تقسیم خانه است. برای مثال در خانه‌های سنتی ما دو مجموعه فضای اندرونی و فضای بیرونی داریم که جدا کردن و تقسیم این دو فضا از طریق هشتی انجام می‌گیرد. در این هشتی دو درب ورودی وجود دارد که هر کدام به یک حیاط جداگانه می‌رسد که در گذشته این دو حیاط متعلق به مجموعه‌ی اسدی بوده که در حال حاضر یک حیاط در مالکیت خصوصی می‌باشد و از ورودی دوم به یک دالان وارد می‌شویم، بدون تزئینات خاصی با تاقنماهای ساده در ضلع شرق و یک ورودی به شاه‌نشین از سمت غرب و در ضلع جنوب این فضا، ورودی به حیاط را داریم و از ضلع شمالی این بنا وارد حیاط می‌شویم. این  فضاها معمولا یک چند ضلعی متقارن است. در واقع یک شکل ساکن و ایستا برای فضای مکث است. همچنین این اشکال پایه‌ای برای تزئینات سقف از بنا است که همان رسمی‌بندی‌های معماری سنتی می‌باشد. ارتباط بین هشتی و فضای حیاط مرکزی (فضای اصلی ارتباطات درونی) دالان است. بر خلاف هشتی که فرم آن سکون و مکث را القا می‌کند، تناسبات دالان به گونه‌ای است که انسان را به حرکت وامی‌دارد. یک نمونه تالار در خانه اسدی دیده می‌شود که تقریبا به‌جز ارتفاع کوتاه آن تمام مشخصات تالارهای اصلی را دارد . تالاری است با ارسی هفت‌لنگه که از یک طرف به دالان ورودی می‌خورد و از طرف دیگر به فضای ارتباطی و به حیاط. در بالای آن شاه‌نشین مفصلی وجود دارد که عمق زیادی گرفته و به یک اتاق سه دری شبیه شده است. مجوعه تالار اصلی و شاه‌نشین را تالار تهرانی گویند. میانسرا قلب خانه‌های سنتی است و این عمر سبب درون‌گرایی این خانه‌هاست که همه فضاها رو به میانسرا و پشت به خارج دارد. مهم‌ترین گروه ارتباطی که در صورت حذف شدن آن اختلال در ارتباطات امری محتوم است، میانسرا می‌باشد. میانسرا همچون گره‌ای است که توسط فضاهای نیمه باز و بسته در آغوش کشیده شده است. در خانه‌های سنتی معمولا دو بخش اندرونی و بیرونی وجود دارد که در برخی از بناها این دو بخش به مرکزیت دو میانسرا بنا شده‌اند. گاهی تعدد میانسرا نا گزیر از عمق زیاد فضای بسته است در خانه‌هایی که چند میانسرا داریم. همچنین یک میانسرای اصلی داریم که بزرگتر است و حیاط های دیگر همگی کوچک‌تر و کم اهمیت‌تر هستند. از نظر نقش و عملکرد ارتباط فضاهای داخلی یکی از مهم‌ترین عملکردهای میانسرای مرکزی است که قلب ارتباطی بنا است و تمام فضاهای بنا از طریق میانسرا به هم راه پیدا می‌کنند. ارتباط تمامی فضاهای زیرزمین به طور مستقیم از طریق میانسرا اتفاق می‌افتد. کلیه جزء فضاهای ما ممکن است با هم مرتبط باشند ولی به طور حتم با میانسرا ارتباط دارند. فضاهایی که دور میانسرا می‌نشینند اگر چه ارتباط قوی با میانسرا دارند اما ورود به این فضاها مستقیما از خود میانسرا نیست، بلکه به طور غیرمستقیم وارد این فضاها می‌شویم. هر چه فضا از اهمیت بیشتری برخوردار باشند، ارتباط قوی‌تری با میانسرا دارند. از طرف دیگر بیننده با دیدن یک ارتباط قوی (ممکن است این ارتباط با قرار گرفتن روی محورهای اصلی یا تناسبات خاص و با واسطه‌هایی چون فضای نیمه‌باز برقرار شده باشد). زیرزمین که نسبت به طبقات فوقانی استعداد کمتری برای نورگیری دارد می‌تواند به راحتی از میانسرا نور بگیرد. در ضمن این امر باعث می‌شود که اهمیت زیرزمین به عنوان یکی از فضاهای اصلی ساختمان بیشتر شود. نمای اصلی میانسرا معمولا با ازاره‌های هم ارتفاع سقف زیرزمین تزئین شده است. بیشترین کاربرد زیرزمین‌ها فضای خدماتی است. مثلا مطبخ و انبار غذایی به سبب خنک بودن.

تزئینات بنا :

در داخل بنا  از تزئینات گچی به گونه‌های متفاوت شامل، پیش‌بر و درجا و که نمونه‌های آن در زیر آورده شده است و وجود خوانچه‌پوش‌ها که نقاشی شده‌اند از دیگر تزیینات منحصر به فرد این خانه است. استفاده از آیینه و گچبری توامان برای تزیین قاب‌ها و دور شومینه نیز بسیار زیبا است. ارسی‌های این خانه که دارای 7 چشمه و3 چشمه می‌باشد نیز یکی از زیباترین ارسی‌های موجود می‌باشد.

 

منبع:

پایان نامه با عنوان«مرمت و احیای خانه ی اسدی».استاد راهنما:مهندس مجابی- مشاور:دکتر سمیه فدایی نژاد- دانشجو:شاهده جلالیان- دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)- دانشکده معماری و شهرسازی- سال 1387